جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى

139

ميزان الملوك والطوائف وصراط المستقيم في سلوك الخلائف ( فارسى )

فَاسْتَقِيما وَ لا تَتَّبِعانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ « 1 » يعنى مستقيم و ثابت‌قدم باشيد در امر خود و تابع مشويد راه آنچنان اشخاصى كه جاهل و نادان مىباشند . بارى تمام مفاسد در امور سلاطين و وزراء از همين جهت است كه ثبات درد و حالت انعام و انتقام خود ندارند و تابع طمع و هواى نفس مردمان مىباشند و منصبها ، عملها ، رياستها و قوتها به نااهل مىدهند و وا مىگذارند و آنها كه قابل و اهل مىباشند از درگاه رانده مىشوند و هر عملى كه از اهل بريده و به نااهل داده شده البته كه باعث فساد و افساد مىباشد و از اينجاست كه خداوند در سبيل عموم به تمام بندگان فرموده است كه إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها « 2 » يعنى به درستى كه خداوند امر مىفرمايد و واجب مىگرداند بر شما اى بندگان ، آنكه اداء نمائيد و رد كنيد هر حقى و هر شغلى و هر منصبى را به سوى اهل و قابل و مستحق آن و همه مفسده‌ها از خيانت نمودن در دادن حقوق و منصبها به نااهل و غصب نمودن از اهل آنها به هواهاى نفوس و خواهشهاى مردمان و تقليد و تبعيت و طمعهاى فاسده من دون بصيرت و من غير ثبات مىباشد . خلق را تقليدشان بر باد داد * اى دو صد لعنت بر اين تقليد باد صفت چهارم : تحمّل است . بايد كه وزير مثل ستون خيمه كه بار جملگى خيمه را مىكشد ، بار جملگى حشم و رعيت و مملكت را به صفت تحمّل و بردبارى خود بكشد و به نظر رحمت و عطوفت بر رعيّت بنگرد و اگر از ايشان بسى عيبها ، نقصها و قصور تقصيرات به وجود آيد كه به خصوص او تعلق داشته باشد بايد كه در گذرد و عفو كند و حلم و حوصله‌دارى نمايد و عفو و صفح او بايد كه عفو جميل باشد . يعنى در عفو خود منّت بر معفوعنه نگذارد و به روى او نياورد و هرگز ملالت به طبع خود راه ندهد كه مصالح ملك و رعيت به سبب آن مختل و مهمل مىگردد و پيوسته از احوال امور ملك ، رعيت ، دوست ، دشمن ، ملوك و ممالك ديگر با تفحص و خبردار باشد تا از هردو نوع

--> ( 1 ) . يونس : 89 ( 2 ) . نساء : 61